понедельник, 02 августа 2021
,
USD/KZT: 424.44 EUR/KZT: 504.91 RUR/KZT: 5.81
В столице снова протестуют крановщики Минздрав выполнит поручение президента о хранении вакцин Как пандемия повлияет на президентские выборы в Узбекистане? Банки Узбекистана начали опережать казахстанские по темпам и качеству кредитования Лук, капусту, картофель и морковь в Казахстан везут из-за рубежа Создание мурала Оспан Батыру и Кенесары столкнулось с препятствиями Центральноазиатская интеграция набирает темпы ЧС объявили в Степногорске после прошедшего урагана Цены на уголь начали расти до начала отопительного сезона Аким привозил избирателей на служебном автомобиле в сельском округе Павлодара На поселковых выборах победил «кандидат от ЛДПР» и племянник экс-акима области Цены на лекарства растут, несмотря на рост производства Moody’s повысило рейтинги Kaspi Bank Кандидат от ЛДПР: нуротановский выдвиженец в акимы поселка под Темиртау перепутал партию Бывший и действующий депутаты судятся из-за выборов в акимы В Казахстане «карантинный беби-бум» Аккумуляторный и фармацевтический заводы планируют построить в СЭЗ Петропавловска Правозащитники: журналистов «прослушивать» нельзя В Казахстане стали больше доверять полиции Активисты: выборы акимов преждевременны и могут дискредитировать саму идею На фоне роста цен падает качество услуг Зависимость Казахстана от импорта продуктов питания растет Многодетные о драке с полицией: «Вместо стула для беременной получили шапалак от СОБР» «Приятного аппетита, но еды нет»: в COVID-госпитале Нур-Султана не кормят больных Голодовка: активисты ДПК провели ночь у департамента полиции Алматы

“Қазақстан” мен “Қазақ” арасындағы ойлар

К ЕЛИ 3-3 Таяуда президент Нұрсултан Назарбаев мемлекетіміздің атауын “Қазақ Елі” деп өзгерту жайлы қоғамға ой тастағаны белгілі. Осынау маңызды бастамалар жоқтан-жоқ пайда бола салмайтынын ескерсек, елбасының бұл пікіріне де түрткі болған алғышарттар аз емес. Оның ішінде, әсіресе соңғы жылдарда, ұлттық сана-сезімнің өскені, республикада тұратын басқа ұлыстарды мемлекетқұраушы халықтың айналасында топтастыру, сол арқылы мемлекетіміздің біртұтастығын күшейту секілді өзектіліктерді атауға тұрарлық. 23-жылдық тәуелсіз тарихымызда елдегі қазақ халқының саны 42-ден 73-пайызға жеткендігі қайта бар. Қалай болғанда да аталмыш ұсыныс қалың бұқара ішінде зор серпіліс тапты, түрлі пікірлерді тудырды. Мемлекет атауын қазақиландыруға қатысты Нұрсұлтан Әбішұлының ұсынысын қазақ қоғамы толықтай қолдап шықты. Ал осындай қай жағынан орынды да заңды бастамаға бірқатар орыстілді азаматтар үзілді-кесілді қарсы тұрды, тіпті кейбіреулері қол жинауға кірісті. Әлгілердің пайымдауынша, “Қазақстан” ең лайықты атау және оны алмастыруыдың қажеті жоқ – өз алдына ойлантарлық жәйт. Алайда, шындығына келгенде мемлекетіміздің қазіргі атауы халықаралық тәжиребеге сәйкес емес. Және мәселе Елбасы ұсынысына арқау болған Монғолиямен мүлдем шектелмейді.Әлемнің қай елін алып қарамайық, барлығының атауы мемлкетқұраушы ұлттың негізінде: Италия, Франция, Қытай, Жапония, Иран, Бразилия, т.б. Әлбетте, аталған елдерде байырғы халқымен қатар басқа ұлттың өкілдері тұратыны белгілі. Бірақ жергілікті заңдарды мойындау, тұрғылықты елдің мемлекеттік тілін меңгеру, мемлекетқұраушы халықтың тарихын, мәдениетін, ділін білу мен құрметтеу негізінде олар да тиісті елдердің толыққанды азаматтары, яғни француз, италиян, қытай, ирандық, бразилиялық болып саналады және өздерін солай сезінеді. Сәйкесінше бұндай ортақтастығы арқылы мемлекетшілдігін дәлелдейді. Демек, заң, тіл, мәдениет, басқа мемлкетқұраушылар тізімінде маңызды орынға сол мемлекет атауы да ие. Осы тұста, байқасаңыздар, қазақпен, оның тілі мен дәстүрімен санаспайтындар, кезінде қонақ боп, не бас сауғалап келген елдің қожайынын менсінбейтіндер Қазақстан атауын өздігінше бұрмалауға дағдыланған. Мәселен, біз қазақ емеспіз, біз қазақстандықпыз деуі. Алайда, тарихта “қазақстандық” деген ұлт болмаған, болмайды да. Ол “Қазақ” атауына “стан” (жер, мекен деген мағына беретін) жалғауының қосылуы арқылы пайда болған түсінік қана. Басқаша айтқанда, “қазақстандық” дегеніміз “қазақ жерінікі” дегеннен еш айырмашылығы жоқ. Мәселен, жоғарыда айтылған Францияның азия не африка нәсілді азаматтары өздерін “француз жерінікіміз” десе, күлкілі емес пе? Онысына ешбір заңдық негіз де жоқ. Ендіге ретте атауында әлгі “стан” жалғауы бар бірлі-жарым елдерді қарастырып көрейік. Рас, Өзбекстан, Қырғызстан немесе Ауғаныстан осы елдердің ресми атаулары болып табылады, бірақ олардың азаматтарын кімде-кім өзбекстандық, қырғызстандық немесе ауғаныстандық деп атай ма? Әрине, жоқ. Олар тиісінше, өзбек, қырғыз, ауған саналады. Ендеше, ресми атауы “Қазақстан” болғанның өзінде, Қазақ мемлекетінде неліктен басқаша болу керек? К ЕЛИ 2-2 Әдетте “Қазақстан” атауын насихаттаушылардың ендігі дәйегі Америка тәжірибесі. Олардың түсінігі Америка - түрлі ұлттардың өкілдеріне ортақ ұғым, олай болса, бізге де осы жолмен неге жүрмеске - дегенге келіп саяды. Бірақ, бұл дәйектер ұлттық негізде құрылған әлем мемлекеттерінің 99 пайызына мүлде жат. Неліктен? Біріншіден, Америка – кезінде сырттан келген басқыншылар жергілікті тайпаларды түп тамырымен жойып, олардың сүйектерінің үстінде эмингранттар құрған бірегей мемлекет. Рас, Кеңес заманында келімсектер қазақтарды да миллиондап қырды. Бірақ қазақ сақталып қалды, оның соңынан туған жерге қожайын болатын ұрпақ өсті. Екіншіден, Америка деген ұлттың атауы емес, осы құрлықты зерттеген адамның есімі. Қадым заманнан келе жатқан Қазақ болса, “азат”, “еркін” деген мағынаны беретін жауынгер халықтың атауы. Үшіншіден, Америкадан не Ресейден ерекшелігі - Қазақ ешкімнің жерін жаулаған емес, басқа халықтарды қырып, құлға айналдырған жоқ, бірақ Ата-Бабадан мирас боп қалған топырақты қастерлеген, ақылдың күші мен найзаның ұшымен сақтай алған. Елбасы ұсынысы төңірегінде енді қазақ қоғамында туындаған ой-пікрлерге ойыссақ. Бірқатар азаматтар, зиялы қауым өкілдері Нұрсұлтан Әбішұлы жөн деп тапқан “Қазақ Елі” атауын мақұлдады. Расында да, мемлекет атауында қазақтың иісі бірден байқалуы тұрғысынан бұл ретте еш мін таға алмаспыз. Алайда, мемлекеттің аталуы мемлкетқұраушы ұлтпен қатар сол елдің саяси құрылымы мен даму жолы хақында да маңызды мағлұмат беретінін де назарда ұстаған абзал. Атап айтқанда, Ресей Федерациясы дегенде бұл елдің құрылымы федерациялық, яғни оған енген мүшелердің өзіндік дербес лауазымдары барын меңзейтінін аңғарамыз. Марокко Патшалығы атауынан бұл мемлкеттің саяси құрылымы монархия екенін белеміз. Дәл сол сияқты Түркия Республикасы атауынан оның республикалық, яғни саяси құрылымы халықтық биліктегі мемлекет екенін көреміз. Бұл ретте сөз болып отырған “Қазақ елі” атауындағы “Елі” термині қазақтарға, жекелеген түркі тілдестерге түсінікті, бірақ әлемдегі басқа елдерге бейтаныс. Сондай-ақ, ол халықаралық қатынастарда ел атауларына қатысты қалыптасқан ережелерге сәйкес емес. Осыдан болар, басым көпшілік пікір білдірушілер Отанымыздың атауын өзгертер болсақ, ең лайығы – “Қазақ Республикасы” деуі. Бұндағы қисын орынды, десе де оның өзі жоғарыда келтірілген саяси, заңдық, ұлттық не идеологиялық жақтарымен шектелмейді.Тарихқа үңілер болсақ, мемлекетіміздің XIV ғасырда құрылғаннан бергі атауы “Қазақ хандығы” болған. Сол кездегі Түрік, Ресей, Қытай, Парсы, Араб деректерінде бұл жағдай кеңінен тұжырымдалған. Тіпті кешегі озбыр Кеңес заманында 1924 жылдан бері біздің елдің ресми атауы “Қазақ Советтік Социалистік Республикасы” болған. Біз үшін бұндағы маңыздысы - еш өзгермеген және бұл кімнің жері, кімнің елі екенін анық нұсқайтын “Қазақ” атауы. Аталмыш атау ашаршылық құрсауынан, репрессиялардан, жаппай орыстандыру саясасатынан қазақтар өз елінде азшылыққа айналғанда да өзгерген емес. Олай болса, 1991 жылы еліміз Егемен болғанда осы киелі атаудан қалайша қол үзгеніміз және әлі күнге шейін сол ордан шыға алмай жатқанымыз қатты алаңдатады. Заман өте бұл жұмбақ та өз шешімін табар. P.s. Қазақстан тәуелсіз мемлекет атанып халықаралық аренаға енді шыға бастағанда ел атауының ағылшынша үлгісі қандай болу керек тұрғысында сұрақ туындады. Қазақ, бірқатар басқа шығыс халықтарына тән “Қ” әрпі ағылшын тілінде міндетті түрде Q арқылы белгіленеді. Мәселен Құран – Quran немесе Қатар Мемлекеті - State of Qatar дегенде. Алайда 1991 жылы біздің шешім шығаратын орындар орыстарға бүйрегі бұрып тұрғанынан ба, әлде білімі жетпегеннен бе, белгісіз, еліміздің ресми атауы орыс тілінің дыбысталуындағы “Казахстан” дегеннен “Kazakhstan” деп бекітілмесі бар ма. Және осы қателік әлі күнге шейін сақталып келеді. 1994 жылы кеткен қатені жөндеп, “Қ” әрпінің дыбысталуына жақындатқысы келген шығар, одан әрі шатасып, “Kazakhstan” атауынан “h” әрпі алынып тасталды да мемлекетіміз әп-сәтте “Kazakstan” боп шыға келді. Арада алты жыл өткенде шенділердің бұл жасағанымыз қате бопты, бұрынғы үлгіге оралайық деуімен еліміз қайта “Kazakhstan” атанды. Екі ортада қаншама құжаттар өзгертілді, тақтайшалар, рәміздер, т.б. қайта жасалды, олардың бәріне қаншама шығын кетті! Ең сорақысы - өзгеріске келмейтін сол қателіктердің бірі әрбіріміздің төлқұжатымыз, яғни паспортымызға нұқсан келтірді. Нәтижесінде, қазір Қазақ азаматтарының жартсы паспорты бойынша “Kazakhstan” азаматы болса, екінші жартсы “Kazakstan” азаматы болып табылады. Күндердің бір күні халықаралық заңдарға сүйене отырып, бір елдің баласы осылайша бөлек елдің азаматтары боп танылмауына кім кепіл? Күлеміз бе әлде жылаймыз ба? Осы бассыздықтарға жауап берер шенділер табылар ма? Расул Жұмалы
Оставить комментарий

Антресоли

Россия и "пятая колонна" готовят аннексию Крыма Россия и "пятая колонна" готовят аннексию Крыма
Редакция Exclusive
С Россией – дружба. Но не слияние С Россией – дружба. Но не слияние
Редакция Exclusive
Что стоит за провокациями Жириновского? Что стоит за провокациями Жириновского?
Редакция Exclusive
Украинадағы қантөгіс: Себептері, салдары, Қазақстанға әсері Украинадағы қантөгіс: Себептері, салдары, Қазақстанға әсері
Редакция Exclusive
Украина сабақтары Украина сабақтары
Редакция Exclusive
Булат Абилов: Операции «преемник» не будет Булат Абилов: Операции «преемник» не будет
Редакция Exclusive
Как нам активизировать казахстанский арт-рынок? Как нам активизировать казахстанский арт-рынок?
Редакция Exclusive
Тестовая рассылка 2 Тестовая рассылка 2
Редакция Exclusive
Структура мирового арт-рынка Структура мирового арт-рынка
Редакция Exclusive
Тестовая рассылка Тестовая рассылка
Редакция Exclusive
Попадание  в кольцо Попадание в кольцо
Редакция Exclusive
Об экономических преимуществах морали Об экономических преимуществах морали
Редакция Exclusive
Тайны и открытия «Урджарской принцессы» Тайны и открытия «Урджарской принцессы»
Редакция Exclusive
Подписка Подписка
Редакция Exclusive
Возможность стучится в двери Казахстана Возможность стучится в двери Казахстана
Редакция Exclusive
PDF version PDF version
Редакция Exclusive
В Швеции откроется посольство Казахстана - указ Президента РК В Швеции откроется посольство Казахстана - указ Президента РК
Редакция Exclusive
Досым Сатпаев: Безопасность страны под угрозой из-за отсутствия партнерских взаимоотношений между силовыми структурами РК Досым Сатпаев: Безопасность страны под угрозой из-за отсутствия партнерских взаимоотношений между силовыми структурами РК
Редакция Exclusive
Перезагрузка всей правящей элиты Казахстана Перезагрузка всей правящей элиты Казахстана
Редакция Exclusive
Сейсмологи говорят о необходимости закона, запрещающего распространять слухи о возможных землетрясениях Сейсмологи говорят о необходимости закона, запрещающего распространять слухи о возможных землетрясениях
Редакция Exclusive
Количество запусков ракеты "Протон-М" с Байконура сокращено до 20 - постановление Количество запусков ракеты "Протон-М" с Байконура сокращено до 20 - постановление
Редакция Exclusive
В МИД РК состоялось заседание Рабочей группы по человеческому измерению В МИД РК состоялось заседание Рабочей группы по человеческому измерению
Редакция Exclusive
Свыше 30 человек пострадали от урагана в Жамбылской области, ущерб составил Т2,5 млрд - ДЧС Свыше 30 человек пострадали от урагана в Жамбылской области, ущерб составил Т2,5 млрд - ДЧС
Редакция Exclusive
Правительство РК создало оргкомитет по проведению выставки ЕXPO-2017 Правительство РК создало оргкомитет по проведению выставки ЕXPO-2017
Редакция Exclusive
Кто войдет в Корпус А Кто войдет в Корпус А
Редакция Exclusive
Возвращение Президента Возвращение Президента
Редакция Exclusive
Инвестиции в основной капитал в Казахстане в 2012 году выросли на 3,8% Инвестиции в основной капитал в Казахстане в 2012 году выросли на 3,8%
Редакция Exclusive
Золото дешевеет на фоне событий в Китае Золото дешевеет на фоне событий в Китае
Редакция Exclusive
Казахстан в 2012 году снизил добычу нефти и конденсата на 1,1% - до 79,2 млн тонн Казахстан в 2012 году снизил добычу нефти и конденсата на 1,1% - до 79,2 млн тонн
Редакция Exclusive
Павлодарские домбристы на фестивале «Рождественские вечера в Лапландии» (Финляндия) награждены специальным дипломом Павлодарские домбристы на фестивале «Рождественские вечера в Лапландии» (Финляндия) награждены специальным дипломом
Редакция Exclusive
За непристойный жест в сторону кортежа спикера Сената павлодарец получил 5 суток ареста За непристойный жест в сторону кортежа спикера Сената павлодарец получил 5 суток ареста
Редакция Exclusive
Основные проекты газового сегмента КМГ Основные проекты газового сегмента КМГ
Редакция Exclusive
Алматинцы выступили против застройки крупной парковки в "Орбите" Алматинцы выступили против застройки крупной парковки в "Орбите"
Редакция Exclusive
Премьер-Министр РК Серик Ахметов с рабочим визитом посетил ВКО Премьер-Министр РК Серик Ахметов с рабочим визитом посетил ВКО
Редакция Exclusive
Страницы:1 2 3 4 5 6 ... 33